Co to jest i po co ludzie to biorą
Czerwony ryż drożdżowy to ryż sfermentowany grzybem Monascus purpureus. Ten sam proces daje monakolinę K. Według NCCIH jest ona strukturalnie identyczna z lekiem lowastatyną, czyli statyną. To zmienia sposób, w jaki trzeba o nim myśleć: nie jest to łagodne zioło, tylko substancja czynna o działaniu leku, sprzedawana jako suplement.
Ludzie biorą go na podwyższony cholesterol LDL, często dlatego, że nie chcą statyny albo jej nie tolerują.
Co pokazują badania
To jeden z niewielu suplementów na cholesterol z wyraźnym efektem. Metaanaliza 14 podwójnie zaślepionych prób (4-24 tygodni) dała spadek LDL średnio o 35,8 mg/dl. Druga, obejmująca 24 grupy badawcze, pokazała spadek o 28,9 mg/dl. W sieciowej metaanalizie z 2022 roku czerwony ryż był jednym z dwóch najskuteczniejszych suplementów.
Nie każde badanie to potwierdza. W próbie SPORT na 190 osobach czerwony ryż przez 28 dni nie obniżył LDL istotnie bardziej niż placebo, a rosuwastatyna 5 mg zrobiła to wyraźnie. Badanie sfinansował producent statyny (AstraZeneca), a uczestnicy nie mieli wcześniejszej choroby serca ani naczyń. W badaniu na 187 osobach, które nie chciały albo nie tolerowały statyn, wszyscy brali czerwony ryż, a dodatek steroli roślinnych nie poprawił LDL. Nie było grupy bez czerwonego ryżu, więc ta próba nie rozstrzyga, czy on sam działa, a cztery osoby przerwały suplementy z powodu bólu mięśni.
Przy bezpieczeństwie dane są podzielone. Metaanaliza 53 prób (8535 osób) nie wykazała większego ryzyka zaburzeń mięśniowych. Z kolei przegląd 12 prób zaleca rutynowe kontrolowanie każdego, kto bierze monakolinę K, a trzy badania zgłosiły działania niepożądane.
Dawki, które badano
W przeglądzie 12 prób monakolina K wynosiła od 2 do 10 mg dziennie, maksymalnie przez 12 tygodni. Mała japońska próba (18 osób) użyła 200 mg czerwonego ryżu z 2 mg monakoliny K przez 8 tygodni i LDL spadł bardziej niż w grupie samej diety (bez placebo). To opis badań, nie zalecenie. Według NCCIH konsument nie może znać zawartości monakoliny K w produkcie. W przeglądzie z 2017 roku wahała się ona ponad 60-krotnie, od 0,09 do 5,48 mg na 1200 mg czerwonego ryżu.
Kto powinien uważać
NCCIH pisze, że produkty z dużą ilością monakoliny K mogą dawać te same skutki co statyny, w tym uszkodzenie mięśni, nerek i wątroby. Opisuje też cytryninę, toksynę uszkadzającą nerki, wykrytą w części produktów. Według NCCIH EFSA uznała, że narażenie na monakolinę K z czerwonego ryżu może prowadzić do poważnych działań niepożądanych. Nie ma badań bezpieczeństwa w ciąży i podczas karmienia. Na regulacje unijne i zasady antydopingowe nie otwarto oficjalnej strony, zweryfikuj je samodzielnie.
Co z tego wynika
Jeśli masz wysoki LDL, to sprawa dla lekarza i badań krwi, a nie dla suplementu kupionego na oko. Czerwony ryż działa, bo zawiera statynę, i z tego samego powodu nie powinien być brany bez wiedzy lekarza, zwłaszcza razem z lekiem na cholesterol. Jeśli statyna nie wchodzi w grę, porozmawiaj o alternatywach z lekarzem. Oświadczenie UE o monakolinie K istnieje, ale dotyczy produktu z 10 mg dziennie, więc sprawdź aktualne unijne limity.