Co to jest i po co ludzie to biorą
Cynk bierze udział w pracy układu odporności, w budowie skóry i w gospodarce hormonalnej. Dorosły mężczyzna potrzebuje według NHS około 9,5 mg dziennie, a według NHS zwykle da się to pokryć dietą. W badaniach cynk sprawdzano przy przeziębieniu, trądziku i płodności, a oświadczenie UE dotyczy też poziomu testosteronu.
Co pokazują badania
Zacznijmy od przeziębienia, gdzie wynik jest ostrożny. Przegląd Cochrane z 2024 roku objął 34 badania z 8526 uczestnikami (dorosłymi i dziećmi, w prewencji i w leczeniu). Cynk przyjmowany na zapas raczej nie zmniejsza liczby przeziębień (ryzyko względne 0,93, przedział ufności 0,85-1,01, dowody niskiej pewności), a w profilaktyce niepewne jest, czy nie zwiększa poważnych działań niepożądanych (ryzyko względne 1,67, przedział 0,78-3,57). Przy już trwającym przeziębieniu może je skrócić średnio o 2,4 dnia, ale pewność jest niska, a badania są bardzo różne (przedział od 0,5 do 4,2 dnia). Przy leczeniu częściej pojawiały się też łagodne działania niepożądane (ryzyko względne 1,34).
Przy trądziku metaanaliza zauważyła niższy poziom cynku we krwi u chorych i mniej zmian zapalnych po cynku, bez więcej działań niepożądanych niż w grupach porównawczych. Streszczenie nie podaje, ile badań i o jakiej jakości weszło do analizy, więc traktujemy to jako słaby sygnał.
Autorzy kolejnego badania piszą, że suplementy reklamowane na męską płodność zwykle zawierają cynk i kwas foliowy. Duże badanie na 2370 mężczyznach (średnio 33 lata, pary w trakcie leczenia niepłodności) porównało 30 mg cynku z 5 mg kwasu foliowego z placebo przez 6 miesięcy. Żywych urodzeń było tyle samo, 34 procent w grupie suplementowanej i 35 procent przy placebo. Większość parametrów nasienia się nie zmieniła, a odsetek fragmentacji DNA plemników wzrósł o 2,4 punktu procentowego. Starsza metaanaliza drobnych prób widziała niewielki wzrost koncentracji plemników po cynku (o 1,5 mln w mililitrze), lecz autorzy ostrzegają przed małymi próbami i dużymi różnicami między badaniami.
Testosteron jest w tej historii najsłabiej poparty. Oświadczenie UE o prawidłowym poziomie testosteronu istnieje, ale w przejrzanych pracach nie ma badania, które pokazałoby, że cynk podnosi testosteron u zdrowych mężczyzn. O łysieniu androgenowym przegląd mówi, że niedobory kilku składników, w tym cynku, wiążą się z większym ryzykiem, a wyniki suplementacji nie są w pełni spójne.
Dawki, które badano
W przeglądzie Cochrane glukonian cynku (najczęściej w pastylkach) podawano w dawkach 45-276 mg dziennie przez 4,5-21 dni. W badaniu płodności było to 30 mg cynku dziennie przez pół roku. To opis badań, nie zalecenie. Zwróć uwagę, że 30 mg to więcej niż 25 mg, których NHS radzi nie przekraczać bez zalecenia lekarza.
Kto powinien uważać
Cynk w większych dawkach zmniejsza wchłanianie miedzi. Przegląd toksyczności opisuje przy 100-300 mg dziennie niedobór miedzi z niedokrwistością i osłabioną odpornością, a przy dawkach bliższych zalecanym wpływ na gospodarkę miedzi i żelaza oraz na cholesterol HDL. Ostre objawy po bardzo dużych dawkach to nudności, wymioty i ból brzucha. Przejrzane prace nie opisują interakcji z lekami ani bezpieczeństwa w ciąży, więc w tych sytuacjach zapytaj lekarza.
Co z tego wynika
Dowody na poprawę płodności są słabe, największa próba nie pokazała korzyści, a badania pokazującego wzrost testosteronu u zdrowych mężczyzn nie znaleziono. Przy przeziębieniu efekt pastylek jest niepewny, a dawki z badań przekraczają limit NHS. Przy trądziku lub wypadaniu włosów lepiej zacząć od lekarza i od badania poziomu cynku we krwi. Oświadczenia UE o cynku istnieją, ale mówią o normalnym funkcjonowaniu, nie o leczeniu.