Co to jest i po co ludzie to biorą
Miedź pomaga według NHS wytwarzać czerwone i białe krwinki oraz uwalniać żelazo do budowy hemoglobiny. Dorosły potrzebuje 1,2 mg dziennie, a NHS pisze, że da się to pokryć dietą (orzechy, skorupiaki, podroby). Suplement bywa reklamowany jako wsparcie odporności, serca i włosów.
Co pokazują badania
Zdrowi dorośli nie wypadają w badaniach dobrze. W próbie na 60 mężczyznach w wieku 18-51 lat 8 mg miedzi dziennie przez 6 miesięcy nie zmieniło lipidów ani enzymów wątrobowych. Poziom miedzi we krwi też się nie zmienił, a autorzy podkreślają, że jej stan u uczestników był prawidłowy. W badaniu dorosłych z umiarkowanie wysokim cholesterolem 2 mg dziennie przez 8 tygodni podniosło aktywność dwóch enzymów zależnych od miedzi, ale nie poprawiło spójnie markerów serca (cholesterolu, homocysteiny, białka CRP).
Brak dowodów jest tu też informacją. Przegląd 130 doświadczeń o minerałach u sportowców nie znalazł ani jednego badania dla miedzi. W przeglądzie o łysieniu androgenowym miedź uwzględniono, lecz wnioski o związku dotyczą witaminy B, D, żelaza, selenu i cynku, nie miedzi.
Spotkasz miedź także w składzie zestawu na oczy. W dużym badaniu AREDS na 3640 osobach w wieku 55-80 lat ze zmianami w oku jedna z grup brała 80 mg cynku i 2 mg miedzi. To badanie dotyczy chorych na plamkę żółtą i nie pozwala ocenić samej miedzi.
Dawki, które badano
2 mg miedzi dziennie przez 8 tygodni oraz 8 mg dziennie przez 6 miesięcy. To opis badań, nie zalecenie. NHS podaje 10 mg dziennie lub mniej, licząc razem jedzenie, wodę i suplementy, jako poziom mało prawdopodobnie szkodliwy.
Kto powinien uważać
Największy dobrze udokumentowany problem to nadmiar cynku. Przegląd 37 opisanych przypadków z lat 1972-2025 pokazał, że zbyt dużo cynku (źródłem były suplementy, kremy do protez i połknięte monety, w dawkach od około 50 mg dziennie) obniża poziom miedzi i prowadzi do anemii, a czasem do spadku liczby białych krwinek. Po odstawieniu cynku i podaniu miedzi większość osób wracała do zdrowia w ciągu tygodni lub miesięcy, ale zmiany neurologiczne ustępowały wolniej. Autorzy uznali to za rzadkie i niedoceniane. Samą miedzią NHS ostrzega przy długim braniu dużych dawek przed uszkodzeniem wątroby i nerek.
Co z tego wynika
Miedzi w osobnej tabletce nie kupowałbym. Nie ma badań, które pokazałyby korzyść u zdrowych, a zapas z jedzenia zwykle wystarcza. Jeśli bierzesz cynk, kontroluj dawkę i sprawdź w składzie, czy tabletka zawiera miedź. Jeśli masz niewyjaśnioną anemię albo długo bierzesz dużo cynku, zacznij od badań krwi i lekarza. Oświadczenia UE o transporcie żelaza i pracy układu nerwowego istnieją, ale opisują normalną funkcję, nie efekt suplementu.