Co to jest i po co ludzie to biorą
Pod hasłem enzymy trawienne badano co najmniej cztery różne rzeczy. Jest laktaza, która rozkłada cukier mleczny. Jest alfa-galaktozydaza, enzym rozkładający oligosacharydy, czyli cukry złożone z roślin strączkowych i warzyw. Są mieszanki wieloenzymowe na ciężkostrawność i są enzymy trzustkowe, które w badaniach podawano chorym po operacji. Każda z tych grup ma inne dowody, więc pytanie, czy enzymy działają, nie ma jednej odpowiedzi.
Co pokazują badania
Najlepiej wypada laktaza. Badanie z 2021 roku objęło 47 dorosłych ze średnią wieku 33,6 roku (30 mężczyzn), u których nietolerancję laktozy potwierdzono testem oddechowym. Każdy dostał tabletki laktazy i placebo w osobnych dniach. Po laktazie objawy były słabsze, a wodór w wydychanym powietrzu (ślad fermentacji niestrawionej laktozy w jelicie) spadł o 55 procent. Starsza próba na 60 osobach dała podobny kierunek, a laktaza wypadła lepiej niż probiotyk. Obie próby są małe i dotyczą doraźnego użycia. Dla laktazy istnieje też autoryzowane w UE oświadczenie zdrowotne, o którym piszemy niżej.
Mieszanki wieloenzymowe mają mniej mocne dowody. Próba na 120 osobach w wieku 18-59 lat z niestrawnością czynnościową (dolegliwościami bez wykrytej przyczyny) trwała 2 miesiące. Po mieszance poprawiły się wyniki w kwestionariuszu jakości życia, bólu i snu, bez skutków ubocznych. Druga próba objęła 40 chorych na 60 dni, również z poprawą w skalach objawów. Obie dotyczą konkretnych preparatów, a ich wyniki nie przenoszą się na inne produkty. Autorzy drugiej pracy to założyciele i pracownicy firmy, która sprzedaje badany preparat. Liczby są małe, a miary subiektywne.
Gazy po posiłkach to osobna sprawa. W pilotażu na 20 osobach z zespołem jelita drażliwego alfa-galaktozydaza podana do posiłków bogatych w oligosacharydy nie była lepsza od placebo, ani w objawach, ani w poziomie wodoru i metanu. Próba jest mała, ale nie dała żadnego sygnału.
Enzymy trzustkowe to w ogóle inna kategoria. W badaniu po operacji żołądka 43 chorych na raka żołądka dostawało je jako dodatek do diety. Autorzy zaobserwowali lepszy wynik w ocenie stanu odżywienia, ale BMI się nie różniło. Ta grupa nie przypomina osoby, która zjadła za dużo.
Dawki, które badano
Ilość laktazy w próbach nie jest podana w streszczeniach. W mieszankach wieloenzymowych dawki wynosiły 400 mg dziennie przez 2 miesiące i 50 mg trzy razy dziennie przez 60 dni, a alfa-galaktozydazę podawano w dawce 1200 jednostek na posiłek. Według załącznika do rozporządzenia 432/2012 oświadczenie o laktazie dotyczy suplementów z co najmniej 4 500 jednostkami FCC. To opis badań, nie zalecenie. Górnej bezpiecznej dawki w otwartych źródłach nie znaleziono.
Kto powinien uważać
W obu próbach z mieszankami nie odnotowano skutków ubocznych związanych z preparatem. To krótkie badania, a danych o długim stosowaniu nie ma. Największe ryzyko jest inne. Jeśli wzdęcia, biegunki albo bóle brzucha wracają, zamaskowanie ich enzymem opóźnia ustalenie przyczyny. Enzymy trzustkowe zostaw lekarzowi. Dla ciąży i karmienia danych nie znaleziono.
Co z tego wynika
Laktaza ma sens w jednym scenariuszu, gdy wiesz, że mleko ci szkodzi, i chcesz jeść produkty z laktozą w wybranych sytuacjach. W tej roli jest uzasadniona. Reszta to rynek mocniejszy od badań. Przy ciężkostrawności ważniejsze są wielkość posiłków i przyczyna, którą może znaleźć lekarz, a nie enzym z hasłem o trawieniu.