Co to jest i po co ludzie to biorą
Maślan to kwas tłuszczowy, który bakterie w jelicie grubym wytwarzają, kiedy fermentują błonnik. Autorzy badań piszą, że ma znaczenie dla zdrowia jelit. Sprzedaje się go jako maślan sodu lub wapnia, bo autorzy jednej z prac piszą, że czysty kwas ma nieprzyjemny smak i zapach.
Wyników wyszukiwania w PubMed jest setki, ale wszystkie próby opisane tu dotyczą chorych. Dla osoby zdrowej, która tylko chce zadbać o jelita, nie ma w nich odpowiedzi.
Co pokazują badania
Najciekawsza jest próba u dzieci z IBS, czyli zespołem jelita drażliwego. Pięćdziesięcioro jednego dzieci w wieku 4 do 17 lat dostawało 500 mg wapnia maślanu dziennie albo placebo przez 8 tygodni. Poprawę objawów o co najmniej połowę uzyskało 73 proc. dzieci na maślanie i 3,8 proc. na placebo. Różnica jest ogromna, a właśnie to każe zachować ostrożność. Taki wynik z jednej małej próby wymaga powtórzenia, zanim ktokolwiek mu zaufa. Autorzy sami piszą o potrzebie większych badań.
U dorosłych z IBS 120 osób brało przez 12 tygodni mieszankę maślanu sodu, pięciu szczepów probiotyków i błonnika rozpuszczalnego. Po 4 tygodniach więcej osób z mieszanki zgłaszało odczucie ulgi (64,7 wobec 42,0 proc.). W skali nasilenia objawów i w skali jakości życia różnicy jednak nie było. Wynik dotyczy całej mieszanki, nie samego maślanu.
Próba na 52 osobach z cukrzycą typu 2 i objawami jak w IBS dała 1,5 g maślanu sodu dziennie przez 12 tygodni. Ból brzucha, biegunka i wzdęcia zmalały, a spadły też masa ciała i HbA1c (wskaźnik cukru z ostatnich miesięcy). Badanie zarejestrowano po jego zakończeniu, a autorzy proszą o większe próby. To ważny sygnał, ale nie dowód.
W badaniu na dzieciach z otyłością (54 osoby, 6 miesięcy, 20 mg/kg dziennie) maślan dodany do standardowej opieki dał częstszy spadek BMI o co najmniej 0,25 SD (96 wobec 56 proc.). A w próbie z wrzodziejącym zapaleniem jelita (36 osób, 12 tygodni) spadły kalprotektyna i CRP, czyli markery zapalenia. Obie próby dotyczą chorych, więc dla zdrowych niczego nie mówią.
Dawki, które badano
Dzieciom z IBS podawano 500 mg wapnia maślanu dziennie przez 8 tygodni. Dorośli z cukrzycą dostawali 1,5 g mikrokapsułkowanego maślanu sodu dziennie przez 12 tygodni, a dzieci z otyłością 20 mg/kg masy ciała przez 6 miesięcy. Preparaty i grupy różniły się, więc nie ma wspólnej dawki. To dane z badań, nie zalecenie.
Kto powinien uważać
Streszczenia nie opisują poważnych działań niepożądanych. W próbie na dzieciach z otyłością dwoje dzieci zgłosiło przejściowe łagodne nudności i ból głowy w pierwszym miesiącu, a autorzy próby z mieszanką piszą, że była dobrze tolerowana. Ale wszystkie badania były krótkie, na małych grupach, więc brak zgłoszeń nie znaczy dużo. Danych o ciąży i karmieniu nie znaleźliśmy. Dzieci i osoby z chorobami przewlekłymi nie powinny sięgać po maślan na własną rękę. Takie osoby powinny ustalić z lekarzem, czy to ma sens.
Statusu prawnego maślanu w suplementach w UE nie sprawdzaliśmy na stronie urzędowej, więc zweryfikuj go sam.
Co z tego wynika
Jeśli masz przewlekłe objawy jelitowe, najpierw lekarz, bo ból, krew w stolcu czy chudnięcie to nie sprawa do samodzielnej suplementacji. Zdrowej osobie badania nie dają powodu do zakupu, bo w opisanych badaniach nikt nie sprawdzał, czy cokolwiek się u niej poprawia. Wyniki u dzieci z IBS są obiecujące i warto je obserwować.