Co to jest i po co ludzie to biorą
Olej z wiesiołka jest źródłem kwasu gamma-linolenowego, tłuszczu z rodziny omega-6, a w cytowanych tu pracach badano go przy skórze, bólu piersi i uderzeniach gorąca w menopauzie. Zaczynamy od skóry.
Co pokazują badania
W atopowym zapaleniu skóry, czyli przewlekłej egzemie z uporczywym swędzeniem, obraz jest sprzeczny. Metaanaliza 51 prób, w tym 20 z olejem z wiesiołka, zebrała 13 prób z olejem przyjmowanym doustnie i nie znalazła różnicy względem placebo (SMD 0,14; przedział od -0,45 do 0,73, czyli równie dobrze brak efektu). Tymczasem mała próba z Kalkuty na 50 osobach i 5 miesiącach pokazała poprawę u 24 z 25 osób na oleju i u 8 z 25 na placebo. Autorzy sami zaznaczyli, że potrzebne są większe próby. Przegląd ziół w chorobach skóry u dzieci widzi „pewną wskazówkę”, że olej z wiesiołka może działać w atopowym zapaleniu skóry u dzieci, ale 8 z 17 prac w całym przeglądzie oceniono jako niskiej jakości. Naszym zdaniem bardziej przekonuje metaanaliza niż jedna mała próba.
W menopauzie sześć prób na 450 kobietach dało średnio o 2,13 uderzenia dziennie mniej, ale nieistotnie statystycznie. Czas trwania uderzeń skrócił się istotnie, nasilenie nie. Jakość dowodów autorzy ocenili jako umiarkowaną do niskiej.
Przy bólu piersi metaanaliza 13 prób na 1752 kobietach nie znalazła różnicy między olejem a placebo ani lekami, z którymi go porównywano. Szerszy przegląd badań nad chorobami zapalnymi mówi, że literatura jest bardzo niejednorodna i nie pozwala na mocne rekomendacje. Wymienia też stany, w których olej nie zadziałał, między innymi łuszczycę, trądzik i zespół napięcia przedmiesiączkowego.
Dawki, które badano
Schematy różnią się tak bardzo, że nie da się wskazać typowej dawki. W próbie z Kalkuty podawano kapsułki po 500 mg przez 5 miesięcy. W badaniu bólu w neuropatii cukrzycowej na 66 osobach było to 1000 mg raz lub dwa razy dziennie przez 4 tygodnie. Górnej bezpiecznej granicy z oficjalnego źródła nie sprawdzano.
Kto powinien uważać
W ciąży temat należy do lekarza. W badaniu na 80 kobietach w 40. tygodniu (1000 mg dwa razy dziennie przez 7 dni) olej nie zmienił długości porodu, a autorzy uznali, że nie ma dowodów skuteczności i że poza badaniami nie należy go stosować do wywoływania porodu.
Przestroga dotycząca padaczki jest sporna. Wzięła się z dwóch prac z początku lat 80., które autor przeglądu z 2007 roku uznał za pozorny sygnał. To jednak opinia jednej pracy, więc przy padaczce zapytaj neurologa. W badaniach nad bólem piersi olej nie dawał więcej działań niepożądanych niż placebo. W badaniu u chorych na raka piersi podawano go razem z olejem rybim, więc o samym wiesiołku nic z niego nie wynika. Danych o interakcjach z lekami przejrzane badania nie zawierają.
Co z tego wynika
Na egzemę naszym zdaniem nie ma sensu kupować tego oleju. Metaanaliza 13 prób nie widzi przewagi nad placebo, a pozytywne wyniki pochodzą z małych prób. Jeśli swędząca, łuszcząca się skóra wraca, idź do dermatologa. Olej na uderzenia gorąca ma słabe poparcie, a na ból piersi żadne.