Co to jest i po co ludzie to biorą
Serrapeptaza (inaczej serratiopeptydaza) to enzym trawiący białka. Przegląd z 2013 roku opisuje go jako preparat przepisywany w chirurgii, ortopedii, laryngologii i stomatologii na obrzęk i ból. Pisze też, że bywa promowany jako suplement chroniący serce i naczynia, ale nazywa doniesienia o działaniu przeciwmiażdżycowym anegdotycznymi i uznaje dowody za niewystarczające do takiego zastosowania. My nie znaleźliśmy badań na ludziach, które by to sprawdzały.
Co pokazują badania
Zacznijmy od jakości całości. Przegląd z 2013 roku znalazł 24 badania skuteczności, ale uznał, że oparte są na słabej metodologii. Prób z losowym przydziałem jest niewiele, mają małe grupy, część nie podaje dawki ani czasu leczenia, a dane o bezpieczeństwie prawie nie istnieją. Wszystko poniżej czytaj z tą poprawką.
Dwie próby dotyczą usuwania zębów mądrości. W badaniu na 133 osobach serratiopeptydaza razem z paracetamolem dała po 4 dniach mniejszy szczękościsk i mniejszy obrzęk niż placebo z paracetamolem, ale ból nie różnił się istotnie. W badaniu na 150 osobach, w którym serratiopeptydazę zestawiono z ibuprofenem, betametazonem i paracetamolem, nie wykazała ona istotnego działania przeciwbólowego ani przeciwzapalnego. Streszczenie wspomina o łagodnych i umiarkowanych działaniach niepożądanych, nie rozdzielając ich na grupy. Dwie próby, dwa różne wyniki.
Po zabiegu zatok w starej próbie z 1984 roku 174 pacjentów po operacji z powodu przewlekłego ropnia zatoki dostało serrapeptazę albo placebo, a obrzęk policzka był mniejszy w grupie leczonej przez pięć dni. Przy skręceniu kostki badanie z 2024 roku (76 osób, bez losowania) pokazało większy spadek obrzęku niż po paracetamolu, ale ból zmniejszał się tak samo. Bez losowania nie wiadomo, czy różnicę dało leczenie, czy sposób doboru osób.
Próba z 1989 roku na 70 kobietach z nagromadzeniem mleka w piersiach: umiarkowaną lub znaczną poprawę zgłosiło 85,7 procent w grupie leczonej i 60 procent na placebo. Przegląd Cochrane z 2016 roku uwzględnił tylko jedno badanie z serrapeptazą i zaznaczył, że próby nad różnymi metodami były małe i nie dało się ich połączyć.
Dawki, które badano
Przy skręceniu kostki podawano 5 mg (dwie tabletki) trzy razy dziennie przez 10 dni, a po operacji zatok 10 mg trzy razy dziennie przez kilka dni. To były leki w badaniach klinicznych, więc nie wiadomo, jak się mają do suplementów. To dane z badań, nie zalecenie.
Kto powinien uważać
Prawie nie ma danych o bezpieczeństwie, o czym mówi sam przegląd z 2013 roku. W otwartych źródłach nie ma opisu interakcji, więc zapytaj lekarza, jeśli bierzesz leki wpływające na krzepnięcie albo masz zabieg. Tak samo w ciąży. Statusu prawnego i zasad antydopingowych nie sprawdziliśmy na stronach urzędowych.
Co z tego wynika
Kilka małych prób sugeruje mniejszy obrzęk po zabiegach, ale jedno badanie z grupą placebo nie znalazło efektu, a jakość całości jest niska. Zdrowej osobie bez zabiegu te badania niczego nie obiecują. Przy planowanym zabiegu rozmowa z chirurgiem jest ważniejsza niż suplement.