Co to jest i po co ludzie to biorą
Sterole roślinne (fitosterole) i stanole to związki z roślin o budowie zbliżonej do cholesterolu. W jelicie konkurują z nim o wchłanianie. W badaniach podawano je w żywności wzbogaconej o estry steroli lub stanoli, a stosowano u osób z podwyższonym LDL, który zwykle nazywa się „złym cholesterolem”.
Dla steroli i stanoli UE autoryzowała oświadczenie o cholesterolu. Nie znaczy to jednak, że wynik w badaniach jest spektakularny.
Co pokazują badania
Podsumowanie obrad 32 ekspertów z 2003 roku przytacza metaanalizę 41 prób, według której 2 g steroli lub stanoli dziennie obniża LDL o około 10%, a wyższe dawki dodają niewiele. Eksperci piszą, że w połączeniu z dietą ubogą w tłuszcze nasycone spadek mógł sięgać 20%, a postać pokarmu może znacząco zmieniać efekt. To dane z 2003 roku, więc są stare. Metaanaliza 14 prób (531 osób) nie znalazła różnicy między sterolami a stanolami w wpływie na cholesterol.
Dodatek do statyny ma osobną analizę. Osiem prób (306 chorych) pokazało dodatkowy spadek LDL o 13,3 mg/dl. Autorzy zaznaczają, że brak badań z wynikami dotyczącymi zachorowań i zgonów.
Nie wszędzie widać efekt. W próbie SPORT 190 osób z wyższym ryzykiem sercowo-naczyniowym przez 28 dni brało statynę, placebo lub jeden z suplementów. Sterole nie obniżyły LDL istotnie bardziej niż placebo (badanie sfinansowała firma produkująca rosuwastatynę). W sieciowej metaanalizie sterole należały do suplementów obniżających LDL, ale nie do najsilniejszych.
Dawki, które badano
W przeglądzie z 2003 roku poziom 2 g dziennie dawał większość efektu. To opis badań, nie zalecenie. Oświadczenie UE wymaga informacji, że efekt uzyskuje się przy co najmniej 0,8 g dziennie.
Kto powinien uważać
Autorzy podsumowania z 2003 roku piszą, że sterole obniżały poziom beta-karotenu, ale nie spodziewano się z tego powodu szkód, a żywność ze sterolami podnosiła ich poziom we krwi. Dane nie wystarczają, by orzec, czy sterole chronią przed rakiem jelita grubego, czy go sprzyjają. Zwracają uwagę, że wzrost steroli we krwi mógłby zwiększać ryzyko u osób z homozygotyczną fitosterolemią, choć dla reszty uznali to ryzyko za w dużej mierze hipotetyczne. Nowsza analiza genetyczna wskazuje, że wyższy sitosterol we krwi wiąże się z większym ryzykiem choroby wieńcowej. To nie jest badanie suplementu, ale pytanie pozostaje otwarte. Zasad antydopingowych i prawnych nie sprawdziliśmy na stronach urzędowych.
Co z tego wynika
Jeśli masz wysoki LDL, sterole mogą dać skromny spadek, rzędu 10 procent, i nie zastąpią statyny, gdy lekarz jej potrzebuje. Rozsądnie jest najpierw zmierzyć LDL i omówić ryzyko z lekarzem. Brakuje dowodu, że sterole zmniejszają liczbę zawałów, a pytanie o bezpieczeństwo przy wieloletnim stosowaniu nie jest zamknięte. Dla osoby z dobrym lipidogramem nie znaleźliśmy badań pokazujących korzyść.