Co to jest i po co ludzie to biorą
Witamina A trafia do suplementów jako retinol albo jako beta-karoten, jej prekursor. Załącznik do rozporządzenia 432/2012 zawiera oświadczenia o wzroku, skórze i odporności, ale opisują one rolę witaminy przy normalnym zaopatrzeniu. Ta strona jest krótsza niż inne, bo dowodów dla zdrowego dorosłego w dostępnych źródłach prawie nie ma.
Co pokazują badania
Jedna z metaanaliz objęła 120 badań z losowaniem i ponad 1,6 mln uczestników. W badaniach, w których losowano pojedyncze osoby, witamina A nie zmieniła śmiertelności (ryzyko względne 0,99, a u dorosłych 1,04, przedział 0,97-1,13). Wynik z badań, w których losowano całe społeczności, był korzystny, ale autorzy ocenili jego wiarygodność jako bardzo niską. Większość badań (92 z 120) obejmowała dzieci, więc dla dorosłego mężczyzny to wynik tylko pośredni.
Dla beta-karotenu wynik jest gorszy. Przegląd dla amerykańskiej grupy USPSTF z 2022 roku (84 badania, prawie 740 tys. osób) znalazł, że beta-karoten, z witaminą A lub bez, wiązał się z większym ryzykiem raka płuc i śmierci z przyczyn sercowo-naczyniowych, u osób z grupy wysokiego ryzyka raka płuc. Ta sama praca wskazuje, że witamina A mogła być związana z większym ryzykiem złamania biodra, choć dowody na to autorzy nazywają ograniczonymi. W klasycznym badaniu na 29 133 palaczach beta-karoten (20 mg dziennie, 5-8 lat) podniósł zachorowalność na raka płuc o 18% (przedział 3-36%), a śmiertelność ogólną o 8%. Sama witamina A nie była w nich osobno oceniana.
Jedna metaanaliza zebrała wpływ witaminy A na markery zapalenia. Poziom białka CRP wzrósł o 0,84 mg/l, przy bardzo dużej rozbieżności między badaniami. Przy jednej dawce w podgrupie spadła z kolei interleukina 6, więc obraz jest niejasny i nie wynika z niego, że witamina A łagodzi stany zapalne. Mniejsze próby, na przykład u osób z niedoczynnością tarczycy (witamina A z cynkiem i magnezem), nie pozwalają ocenić samej witaminy. W badaniu na weganach preparat wieloskładnikowy nie zmienił markerów witaminy A.
Dawki, które badano
W badaniu na dorosłych z chorobą oczu (retinopatia barwnikowa) 146 osób brało 15 000 IU dziennie przez 12 lat, czyli 4500 mikrogramów RE. U żadnej nie zauważono objawów zatrucia wątroby. Autorzy podają, że dawki od 7500 RE (25 000 IU) dziennie uważa się za potencjalnie toksyczne przy długim stosowaniu. W badaniu z niedoczynnością tarczycy było 25 000 IU dwa razy w tygodniu przez 10 tygodni. To dawki z prób, nie zalecenia. Nowszych, oficjalnych limitów nie sprawdzano.
Kto powinien uważać
Beta-karoten w suplementach zwiększał ryzyko raka płuc u palaczy, więc osoby palące powinny to omówić z lekarzem. Źródła tej strony nie omawiają ryzyka dużych dawek witaminy A w ciąży, a brak informacji nie oznacza bezpieczeństwa. Przegląd 120 badań wspomina też, że witamina A nieznacznie zwiększała wypuklenie ciemiączka u niemowląt. Witamina A może być w kilku produktach naraz, więc łatwo przekroczyć dawkę przy kilku produktach naraz.
Co z tego wynika
Dla zdrowego dorosłego mężczyzny bez rozpoznanego niedoboru suplement witaminy A nie ma dziś solidnego uzasadnienia. Przeglądy omówione wyżej nie widzą korzyści, a beta-karoten przy paleniu okazał się szkodliwy. Jeśli lekarz rozpozna niedobór albo masz chorobę wymagającą suplementacji, dawkę ustawia on, nie etykieta.