Co to jest i po co ludzie to biorą
Pokrzywę kojarzysz z oparzeniem, ale w badaniach używa się z niej ekstraktów, między innymi z korzenia. Na tej stronie leży w kategorii hormonów, więc najpierw pytanie o testosteron. Badań na zdrowych mężczyznach, które by to sprawdzały, nie znaleźliśmy.
Przeglądy omawiają głównie starszych mężczyzn z rozrostem prostaty i chorych na cukrzycę. Jeśli masz 25 lat i zdrowo się czujesz, żadna z tych grup nie jest twoją.
Co pokazują badania
Najwięcej wiemy o korzeniu i prostacie. Próba z 2005 roku objęła 620 mężczyzn z objawami rozrostu prostaty (łagodnego powiększenia gruczołu, które utrudnia oddawanie moczu). Po 6 miesiącach poprawę zgłosiło 81 procent przyjmujących pokrzywę i 16 procent na placebo, a wynik w skali objawów IPSS spadł z 19,8 do 11,8 punktu wobec spadku z 19,2 do 17,7. Testosteron i PSA (białko, które bada się przy kontroli prostaty) się nie zmieniły. Sami autorzy zaznaczają, że przed uznaniem skuteczności trzeba wyniki potwierdzić w kolejnych próbach. Badanie miało układ częściowo naprzemienny (po 6 miesiącach grupa placebo przeszła na pokrzywę), a w streszczeniu nie podano, z której części rośliny był ekstrakt. Mała próba z 2020 roku, 60 mężczyzn przez 12 tygodni, również pokazała poprawę w skali IPSS. Przegląd z 2025 roku przypomina, że ekstrakty z tej samej rośliny mogą się różnić składem zależnie od zbioru i sposobu ekstrakcji, więc wyniku jednego preparatu nie przenosi się automatycznie na inny.
Przy cukrzycy metaanaliza z 2022 roku objęła 13 prób. Glukoza na czczo spadała średnio o 17 mg/dl, a HbA1c (wynik pokazujący średni cukier z kilku miesięcy) o 0,93. Zmienność między próbami sięgała 93 procent, czyli wyniki prób bardzo się od siebie różniły. Starsza metaanaliza 8 prób na 401 osobach znalazła spadek glukozy, ale nie insuliny ani HbA1c. Pojedyncza próba na 50 osobach pokazała niższe markery stanu zapalnego po 8 tygodniach. To wskaźniki w badaniu krwi, nie zachorowania.
Alergia wypada skromnie. W badaniu z 1990 roku 98 osób brało liofilizowaną pokrzywę lub placebo, a ukończyło je 69. Po tygodniu pokrzywa wypadła w ogólnej ocenie lepiej od placebo, a w dzienniczkach objawów tylko nieznacznie.
Dawki, które badano
Mężczyźni z rozrostem prostaty brali w jednej z prób 450 mg ekstraktu z korzenia dziennie przez 12 tygodni (w streszczeniu próby na 620 mężczyznach dawki nie podano). W próbie u chorych na cukrzycę dawkę podano w przeliczeniu na masę ciała, 100 mg na kilogram dziennie w trzech porcjach, i trwała 8 tygodni. Preparaty miały różne składy, więc nie da się z tego wyciągnąć wspólnej dawki. To opis badań, nie zalecenie. Górnej bezpiecznej granicy nie podajemy, bo żadne z otwartych źródeł jej nie określa.
Kto powinien uważać
Obie próby na mężczyznach piszą, że nie zauważono skutków ubocznych, ale trwały 12 tygodni i 6 miesięcy (większą obserwowano do 18 miesięcy), a to wciąż krótko. Przy hormonach jest jedna sygnalizująca rzecz, opis przypadku 30-letniej kobiety, której mlekotok ustąpił tydzień po odstawieniu pokrzywy (przyjmowała też implant antykoncepcyjny i okresowo echinaceę). Autorzy wskazują możliwy wpływ rośliny na prolaktynę i białko wiążące hormony płciowe, ale pojedynczy przypadek niczego nie dowodzi.
Przy cukrzycy i lekach obniżających cukier najpierw zapytaj lekarza. Ten sam ruch obowiązuje przy kłopotach z oddawaniem moczu, bo objawy rozrostu prostaty mogą mieć inne przyczyny i trzeba je zbadać. Dla ciąży i karmienia danych nie znaleźliśmy.
Co z tego wynika
Jako sposób na testosteron pokrzywa nie ma podstaw w badaniach, które znaleźliśmy. Przy objawach ze strony prostaty obietnica brzmi lepiej, ale opiera się na jednej dużej i jednej małej próbie, więc najpierw idź do lekarza z diagnozą, a dopiero potem rozważ ekstrakt z korzenia. Cukier wymaga kontroli lekarskiej, a nie ziół.