Co to jest i po co ludzie to biorą
Tongkat ali to inna nazwa Eurycoma longifolia, azjatyckiej rośliny, której korzeń jest tradycyjnie uważany za afrodyzjak. W suplementach sprzedaje się go jako „naturalny booster testosteronu”. Reklamuje się go jako wsparcie libido, energii i siły na treningu.
Wyniki badań nie są tu zerowe, ale europejska agencja bezpieczeństwa żywności zgłosiła wobec ekstraktu z korzenia konkretne zastrzeżenia. Obie rzeczy trzeba trzymać w głowie naraz.
Co pokazują badania
Metaanaliza z 2022 roku objęła 9 badań w przeglądzie i 5 w obliczeniach. Połączony wynik pokazał wzrost testosteronu całkowitego (SMD 1,352, przedział ufności od 0,565 do 2,138). SMD to miara wielkości efektu, w której liczby powyżej jednego są duże, więc wynik wygląda imponująco. Autorzy uznają suplement za możliwie bezpieczną i obiecującą opcję, szczególnie przy hipogonadyzmie, czyli niedoborze testosteronu, ale zaznaczają, że potrzeba więcej badań przed zastosowaniem w praktyce. Do tego przegląd „boosterów” z 2024 roku, który objął 52 badania, uznał tongkat ali za „możliwie skuteczny” (possibly effective) u mężczyzn z późnym hipogonadyzmem i u zdrowych, przy czym większość z 27 ocenianych suplementów testosteronu nie podnosiła.
Badanie na 32 młodych mężczyznach pokazało, że po dwóch tygodniach 600 mg dziennie testosteron i estradiol wzrosły względem placebo. Hormony przysadki LH i FSH się nie zmieniły, co autorzy tłumaczą mniejszą rolą osi przysadka-jądra, a większą być może nadnerczy. Dwa tygodnie nie mówią nic o dłuższym stosowaniu.
Przy sprawności seksualnej wynik słabnie. Metaanaliza z 2015 roku z dwóch badań na 139 osobach nie znalazła istotnej różnicy w kwestionariuszu erekcji po 12 tygodniach. Istotna poprawa pojawiła się tylko w podgrupie z niskim wynikiem na starcie. W 6-miesięcznym badaniu na 45 mężczyznach z objawami niedoboru androgenów (zespołu starzejącego się mężczyzny) lepsze wyniki erekcji miała grupa łącząca trening i 200 mg tongkatu, ale grup było cztery, po kilkanaście osób. Z tej samej próby pochodzi osobna analiza, w której siła prostowników kolana wzrosła o 14 procent przy samym treningu i o 17 procent z tongkatem, a zginaczy kolana tylko w grupie łączonej. Różnica między tymi dwiema grupami jest niewielka.
Pamiętaj o różnicy. Wzrost testosteronu we krwi to nie to samo co lepsze samopoczucie, siła czy libido. W badaniach liczono liczby, a nie to, jak ludzie żyją.
Dawki, które badano
W 6-miesięcznej próbie na mężczyznach z objawami niedoboru androgenów było to 200 mg dziennie. Inna próba podawała młodym mężczyznom 600 mg dziennie przez 2 tygodnie. Wniosek składany do EFSA dotyczył ekstraktu wodnego w ilości do 200 mg dziennie. To dane z badań, nie zalecenie.
Kto powinien uważać
To ważniejsza część niż wyniki. W 2021 roku EFSA oceniła wyciąg z korzenia jako nową żywność i uznała, że może on uszkadzać DNA. W teście in vitro pojawiły się aberracje chromosomów, a w teście na zwierzętach przy najwyższej dawce uszkodzenia w tkankach pierwszego kontaktu, czyli w żołądku i dwunastnicy. EFSA stwierdziła, że bezpieczeństwo nie zostało ustalone przy żadnych warunkach stosowania. Nie sprawdzaliśmy, czy po tej opinii status prawny produktu w UE się zmienił. Sprawdź to przed zakupem.
Jest też interakcja. W małym badaniu na 14 zdrowych młodych mężczyznach 200 mg ekstraktu przyjęte z propranololem (lekiem beta-adrenolitycznym na nadciśnienie) obniżyło jego dostępność o 29 procent. Jeśli bierzesz propranolol lub inne leki na stałe, nie łącz ich z tongkatem bez rozmowy z lekarzem.
Co z tego wynika
Naszym zdaniem tongkat ali nie jest suplementem wartym zakupu. Dowody na testosteron są małe i krótkie, a efekty na sprawność seksualną niejasne. Do tego europejski organ oceniający bezpieczeństwo żywności wyraził zastrzeżenia dotyczące uszkodzeń DNA. Jeśli podejrzewasz niski testosteron, zacznij od badania krwi i lekarza.