Co to jest i po co ludzie to biorą
Żeń-szeń to korzeń używany w tradycyjnej medycynie wschodniej. W sklepach znajdziesz go w kapsułkach i napojach, z obietnicami energii, siły i lepszej potencji. Ta strona dotyczy głównie Panax ginseng, czyli żeń-szenia azjatyckiego. Cochrane o erekcji objął każdy rodzaj żeń-szenia, a gdzie mowa o amerykańskim, zaznaczam to osobno.
Co pokazują badania
Zacznijmy od tego, co ludzie zwykle mają na myśli. Przegląd Cochrane z 2021 roku objął dziewięć badań na 587 mężczyznach z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami erekcji, obserwowanych do 12 tygodni. Żeń-szeń porównywano z placebo. Poprawa w skali IIEF-15 wyniosła 3,5 punktu na 30, przy progu istotności klinicznej 4, więc autorzy mówią o znikomym efekcie przy niskiej pewności dowodów. W krótszej skali IIEF-5 różnica to 2,4 punktu (próg 5), przy umiarkowanej pewności. To statystycznie coś, ale w praktyce mało.
Na wydolność metaanaliza 14 badań wśród sportowców i osób aktywnych nie znalazła efektu na VO2 max, moc szczytową ani odczuwany wysiłek. Jedyna poprawa to wyskok pionowy, krótkoterminowo przy wysokiej dawce, na granicy istotności. Nie jest to argument za kupnem na treningi.
Na infekcje wyniki są podobnie niepewne. Przegląd z 2020 roku policzył niższe ryzyko infekcji górnych dróg oddechowych (ryzyko względne 0,69), ale autorzy piszą, że większość badań ma wysokie lub niejasne ryzyko błędu i nie da się wykluczyć błędu publikacji, więc wniosków nie wyciągają. Ciekawsze są wyniki dotyczące uwagi, ale one dotyczą żeń-szenia amerykańskiego: w badaniu na 61 młodych dorosłych ekstrakt poprawił pamięć roboczą i uwagę po posiłku, a po dwóch tygodniach także lepsze odczucia dotyczące zmęczenia psychicznego i pewności siebie. To jedno badanie i inny gatunek.
Dawki, które badano
Metaanaliza sportowa porównywała dawki niższe i wyższe niż 300 mg dziennie, a poprawę wyskoku widziano w krótkim czasie przy wyższej. Przegląd o wątrobie wyróżnił dawki od 3 g dziennie. Streszczenia nie podają innych konkretnych schematów, a produkty różnią się zawartością ginsenozydów, czyli substancji czynnych. To opis badań, nie zalecenie, a górnej granicy nie podano.
Kto powinien uważać
Metaanaliza o wątrobie z 14 badań na 992 osobach nie znalazła ani szkody, ani ochrony dla wątroby w typowych dawkach, przy czym dotyczy to osób z prawidłową funkcją wątroby. Przy dawkach od 3 g dziennie lub u osób chorych bilirubina nieco rosła. Z kolei metaanaliza u osób z prediabetesem i cukrzycą wskazuje, że żeń-szeń obniża glukozę na czczo, co jest powodem, by osoby na lekach na cukrzycę poradziły się lekarza. To nasz wniosek z wyniku, nie opis interakcji z badania. Brakuje danych o ciąży, karmieniu i interakcjach z innymi lekami.
Co z tego wynika
Dla zdrowego mężczyzny żeń-szeń nie ma przekonujących dowodów ani na potencję, ani na wydolność, a większość tego, co ludzie mu przypisują, opiera się na małych lub słabych badaniach. Naszym zdaniem nie warto go kupować w nadziei na lepszą erekcję. Jeśli masz kłopoty z erekcją, to sprawa dla lekarza, nie dla suplementu.